Blog Image

Klein Graduale

Over dit blog

Voor kleine kerken biedt de Kerk eenvoudige gezangen met een grote geestelijke rijkdom. Op dit blog verken ik het Graduale Simplex, geef ik voorbeelden van mijn Nederlandstalige gezangen uit het Klein Graduale en kijk ik over de grenzen van onze kerkprovincie heen om te zien wat daar op het gebied van propriumgezangen gebeurt.

Nieuwe video

Klein Graduale Posted on 11 Mar, 2012 16:33

Op de derde zondag van de Veertigdagentijd werd in de kathedrale Antoniuskerk in Breda het offertorium uit het Klein Graduale gezongen. Hieronder klinkt de uitvoering door de Kathedrale Cantorij ol.v. Jan Schuurmans. Het is een live opname, vandaar de geluiden op de achtergrond.



O Redemptor

Klein Graduale Posted on 02 May, 2011 11:55

Tijdens de chrismamis op donderdagochtend in de Goede Week wordt traditioneel de hymne O Redemptor gezongen tijdens de offerande, als de oliën en de gaven voor de eucharistie in een plechtige processie naar het altaar worden gedragen. In de volgende video is te zien en te horen hoe dit in de kathedraal van Milaan gebeurt.

<!–
WriteFlash('’);
//–>

In het Klein Graduale is deze hymne nu voor het eerst in de volkstaal te vinden. De vertaling is van mijzelf, de melodie is een vereenvoudigde versie van het Gregoriaans:

2. Wil zo goed zijn om te wijden,
Koning van het eeuwig Rijk,
deze olie, levend teken,
dat de kwade geest bezweert. – Refrein

3. Dat eenieder door de zalving
met dit chrisma word’ vernieuwd.
Dat het wel genezen moge
onze aangetaste eer. – Refrein

4. Door de heil’ge waterbronnen
klaart de ziel en vlucht het kwaad.
En door het gezalfde voorhoofd
kan genade binnengaan. – Refrein

5. Die uit ’t hart des Vaders voortkomt
en de schoot der Maagd vervult,
schenk het licht en ban de dood uit
wie door chrisma zijn vereend. – Refrein

6. Moge deze dag een feest zijn
voor ons tot in eeuwigheid;
het gewijde is lof waardig,
die niet wegsterft in de tijd. – Refrein

Tijdens de Chrisma-mis van het bisdom Breda (op woensdag 20 april 2011 in Kloosterzande), werd deze Nederlandstalige offerandezang gezongen.



Communio Intellege

Klein Graduale Posted on 18 Mar, 2011 10:50

Tijdens de communie op de Eerste zondag van de Veertigdagentijd klinkt uit het Graduale Simplex de antifoon Intellege clamorem meum, Domine: Heer, sla acht op mijn smartelijk zuchten.

<!–
WriteFlash('’);
//–>

In de psalm die erbij gezongen wordt, psalm 5, gedenken we de goedheid van God. De Veertigdagentijd is de tijd bij uitstek om ons Gods goedheid in herinering te brengen: “Nu is er die gunstige tijd, vandaag is het de dag van het heil. In alle omstandigheden proberen wij ons te gedragen als als dienaars van God.” (2 Kor. 6, 2.4) Dat is de grondgedachte van de Veertigdagentijd: de noodzaak om boete te doen en te werken aan het heil. Ons verlangen om, door het doen van boete en goede werken, meer en meer op Christus te gelijken, is een uiting van liefde. In liefde stijgt onze roep op tot God, en Hij zal ons verhoren. Zij die zich verlaten op God en hopen op Hem, zullen zijn bescherming genieten.

Hier is dezelfde antifoon in het Nederlands uit het Klein Graduale:



Christus, onze hogepriester (Maria Lichtmis)

Klein Graduale Posted on 31 Jan, 2011 22:43

Op 2 februari viert de Kerk het feest van de Opdracht van de Heer in de tempel, dat in de volksmond ook wel Maria Lichtmis wordt genoemd. De volgende overdenking komt van Fr. Mark Kirby.

Vandaag biedt de Vader ons zijn Christus, onze hogepriester, aan. Van onzelf hebben wij niets aan te bieden; we kunnen Hem slechts ontvangen en onszelf een offergave laten worden in Zijn handen: “Wij gedenken uw goedertierenheid, God, hier binnen uw tempelmuren” (Ps. 48, 10).

Het is het Christuskind, ons getoont als onze hogepriester, dat op zijn beurt ons de Vader toont. Het is passend dat het symbool van het Christuskind de vlam is die onze kaarsen kroont. Dit Kind heeft een Hart van vuur “tot verlichting der heidenen en tot glorie van zijn volk Israël” (Lc. 2, 32).

<!–
WriteFlash('’);
//–>

De heilige Simeon vertegenwoordigt het oude priesterschap dat opgaat in het licht van Christus, onze “medelijdende en getrouwe hogepriester” (Heb. 2, 17). Simeon is de oude priester die verwijst naar de nieuwe. Simeon heeft een bijzondere band met de heilige Geest: “de heilige Geest rustte op hem”, “hij had een godsspraak ontvangen van de heilige Geest” en “door de Geest gedreven” was hij naar de tempel gekomen (Lc. 2, 25-27).

In de Geest overdenkt hij het aangezicht van het Christuskind; in de Geest verheft hij zijn stem in profetie en dankzegging. Hierin laat Simeon ons de karaktertrekken zien van het nieuwe priesterschap dat geroepen wordt te dienen in de heilige Geest.

Hier is de antifoon Lumen ad revelationem zoals hij in het Klein Graduale staat:



De gezangen van Kerstmis

Klein Graduale Posted on 31 Dec, 2010 19:39

Het Graduale Simplex heeft één mis voor het hoogfeest van de geboorte van de Heer. De introïtus heeft dezelfde tekst als die van de nachtmis:

Dominus dixit ad me: Filius meus es tu, ego hodie genui te.

De vervulling van deze profetie, verwoord in Psalm 2, begon in die nacht in Bethlehem. Dit kind is werkelijk de Zoon van God, werkelijk “God uit God, licht uit licht; geboren, niet geschapen, één in wezen met de Vader.” Hij is in de wereld gekomen om één van ons te zijn. Dit kind is waarlijk Emmanuel – God-met-ons.

<!–
WriteFlash('’);
//–>

Dit is de Nederlandse versie van deze intredezang uit het Klein Graduale:

De tekst van het offertorium komt eveneens overeen met die uit de nachtmis. De melodie komt ons bekend voor; we hoorden deze formule van toon II* ook al in de beide intredezangen van de Advent.

Laetentur caeli, et exsultet terra
ante faciem Domini: quoniam venit.

De vreugde die uit de tekst spreekt, blijkt, gezongen in de antifoon, geen uitbundige, maar een kalme, ingetogen blijdschap te zijn. Wij zingen in de offerandezang werkelijk voor het aanschijn van de Heer: Hij is niet alleen in deze nacht gekomen, maar komt keer op keer weer tot ons in de heilige Eucharistie.

<!–
WriteFlash('’);
//–>

Hier is de Nederlandse offerandezang uit het Klein Graduale:



Dauwt, hemelen!

Klein Graduale Posted on 16 Dec, 2010 10:18

Op deze vierde zondag van de Advent is het passend om de antifoon Rorate caeli te zingen tijdens de intrede. Het gezang in het Klein Graduale is gebaseerd op de introïtus uit het Graduale Simplex en is voor een klein koor of een cantor heel gemakkelijk te zingen in afwisseling met het volk.

Dauwt hemelen uit den hoge;
wolken regent de gerechtige;
aarde open u om de verlosser voor te brengen.

Deze tekst uit Jesaja gebruikt beelden uit de landbouw om de komst van de Verlosser te beschrijven. Eerst wordt op twee manieren aangegeven hoe water uit de atmosfeer de planten en bloemen verfrist en laat groeien: enerzijds zien we de aarde zich uitstrekken naar de hoge hemelen om de dauw van het eeuwig leven op te vangen, anderzijds regent de Gerechtige uit de lagere wolken en dringt door tot de wortels. Dan opent zich de aarde, doordat een zaadje, bevochtigd door dauw en regen, een klein groen blaadje naar buiten duwt en verder uitgroeit tot een plant. Op dezelfde manier komt de Heer als Verlosser: Hij begint als klein aards schepsel en voortkomend uit de aarde redt hij het werk van zijn handen. De antifoon verhaalt dus de komst van het kind Jezus in de geschiedenis, maar verwoordt door het gebruik van de aanvoegende wijs tegelijkertijd onze hoopvolle verwachting van de wederkomst van de Heer, waarmee de dubbele betekenis van de Advent in één tekst doeltreffend gekarakteriseerd is.

Hier is een opname van de Latijnse antifoon:

<!–
WriteFlash('’);
//–>

De melodie uit het Graduale Simplex is een bekende formule van toon II* (die vroeger de tonus quartus alteratus heette). De formule komt maar liefst vijftien keer voor in het Graduale Simplex en we zagen hem al eerder bij de eerste mis van de Advent; ook met Kerstmis horen we hem weer tijdens de offerande. Hoewel de melodische formule dus heel flexibel is, is het niet altijd eenvoudig om een Nederlandse tekst erop te zingen. Soms kunnen niet alle kenmerkende onderdelen uit de formule gebruikt worden. Zo laat ik de typerende daling naar do aan het begin van het tweede gedeelte in de Nederlandse versie van Rorate caeli achterwege:



By Flowing Waters

Klein Graduale Posted on 01 Dec, 2010 18:01

Het Klein Graduale is zeker niet de eerste bundel gezangen die gebaseerd is op het Graduale Simplex. In 1999 publiceerde Paul Ford By Flowing Waters, een boek met daarin alle antifonen uit het Graduale Simplex in de volkstaal. De Engelse teksten volgen de Gregoriaanse melodie steeds zo goed mogelijk. Hier is een voorbeeld van de prachtige antifoon bij de communie uit de mis voor andere noden.

<!–
WriteFlash('’);
//–>

Voor de Nederlandse versie van deze antifoon heb ik naar dit voorbeeld van Paul Ford gekeken:

By Flowing Waters (genoemd naar de introïtus Secus decursus aquarum van het gemeenschappelijke van heilige mannen) is een bron van inspiratie voor het Klein Graduale.

In de VS werden de propriumgezangen tien jaar gelden ‘ontdekt’. Musici als Paul Ford zetten zich er toen toe om de teksten in de volkstaal van muziek te voorzien. Het heeft naast By Flowing Waters geleid tot talloze andere uitgaven die, variërend van eenvoudig tot rijk versierd, allemaal geworteld zijn in de Gregoriaanse klankkleur.



Klein Graduale in het Chant Café

Klein Graduale Posted on 01 Dec, 2010 12:04

De Church Music Association of America heeft een prachtig blog, het ChantCafé. Verschillende kerkmusici bloggen er over kerkmuziek en verwante onderwerpen. Absoluut het volgen waard. Gisteren figureerde ook het Klein Graduale in het ChantCafe. Lees hier meer.



Next »