Blog Image

Klein Graduale

Over dit blog

Voor kleine kerken biedt de Kerk eenvoudige gezangen met een grote geestelijke rijkdom. Op dit blog verken ik het Graduale Simplex, geef ik voorbeelden van mijn Nederlandstalige gezangen uit het Klein Graduale en kijk ik over de grenzen van onze kerkprovincie heen om te zien wat daar op het gebied van propriumgezangen gebeurt.

Chants Abrégés

Proprium Posted on 16 Dec, 2010 19:40

Het Tweede Vaticaans Concilie was er destijds erg op gebrand om de (Gregoriaans) gezongen hoogmis te stimuleren. Dat blijkt wel uit zijn realistische kijk op de praktische haalbaarheid daarvan: het concilie vroeg onder andere om een uitgave met eenvoudige melodiën voor de kleinere kerken. Of het Graduale Simplex, dat in 1967 het daglicht zag, ook echt hetgeen was dat de concilievaders daarbij voor ogen stond weten we natuurlijk niet. Het zou bijvoorbeeld ook heel goed kunnen dat ze een uitgave als de Chants Abrégés in gedachten hadden.

De Chants Abrégés is een uitgave van Solesmes en bevat de gezangen tussen de lezingen (graduale, alleluia en tractus) voor het gehele liturgische jaar op eenvoudige melodiën. Er is een uitgave uit 1926 die de Church Music Association of America al langer online aanbood.

Nu is ook de zeldzame, herziene uitgave van 1955 te downloaden. Veel plezier ermee!

Zie ook dit bericht op Chant Café.



Dauwt, hemelen!

Klein Graduale Posted on 16 Dec, 2010 10:18

Op deze vierde zondag van de Advent is het passend om de antifoon Rorate caeli te zingen tijdens de intrede. Het gezang in het Klein Graduale is gebaseerd op de introïtus uit het Graduale Simplex en is voor een klein koor of een cantor heel gemakkelijk te zingen in afwisseling met het volk.

Dauwt hemelen uit den hoge;
wolken regent de gerechtige;
aarde open u om de verlosser voor te brengen.

Deze tekst uit Jesaja gebruikt beelden uit de landbouw om de komst van de Verlosser te beschrijven. Eerst wordt op twee manieren aangegeven hoe water uit de atmosfeer de planten en bloemen verfrist en laat groeien: enerzijds zien we de aarde zich uitstrekken naar de hoge hemelen om de dauw van het eeuwig leven op te vangen, anderzijds regent de Gerechtige uit de lagere wolken en dringt door tot de wortels. Dan opent zich de aarde, doordat een zaadje, bevochtigd door dauw en regen, een klein groen blaadje naar buiten duwt en verder uitgroeit tot een plant. Op dezelfde manier komt de Heer als Verlosser: Hij begint als klein aards schepsel en voortkomend uit de aarde redt hij het werk van zijn handen. De antifoon verhaalt dus de komst van het kind Jezus in de geschiedenis, maar verwoordt door het gebruik van de aanvoegende wijs tegelijkertijd onze hoopvolle verwachting van de wederkomst van de Heer, waarmee de dubbele betekenis van de Advent in één tekst doeltreffend gekarakteriseerd is.

Hier is een opname van de Latijnse antifoon:

<!–
WriteFlash('’);
//–>

De melodie uit het Graduale Simplex is een bekende formule van toon II* (die vroeger de tonus quartus alteratus heette). De formule komt maar liefst vijftien keer voor in het Graduale Simplex en we zagen hem al eerder bij de eerste mis van de Advent; ook met Kerstmis horen we hem weer tijdens de offerande. Hoewel de melodische formule dus heel flexibel is, is het niet altijd eenvoudig om een Nederlandse tekst erop te zingen. Soms kunnen niet alle kenmerkende onderdelen uit de formule gebruikt worden. Zo laat ik de typerende daling naar do aan het begin van het tweede gedeelte in de Nederlandse versie van Rorate caeli achterwege:



By Flowing Waters

Klein Graduale Posted on 01 Dec, 2010 18:01

Het Klein Graduale is zeker niet de eerste bundel gezangen die gebaseerd is op het Graduale Simplex. In 1999 publiceerde Paul Ford By Flowing Waters, een boek met daarin alle antifonen uit het Graduale Simplex in de volkstaal. De Engelse teksten volgen de Gregoriaanse melodie steeds zo goed mogelijk. Hier is een voorbeeld van de prachtige antifoon bij de communie uit de mis voor andere noden.

<!–
WriteFlash('’);
//–>

Voor de Nederlandse versie van deze antifoon heb ik naar dit voorbeeld van Paul Ford gekeken:

By Flowing Waters (genoemd naar de introïtus Secus decursus aquarum van het gemeenschappelijke van heilige mannen) is een bron van inspiratie voor het Klein Graduale.

In de VS werden de propriumgezangen tien jaar gelden ‘ontdekt’. Musici als Paul Ford zetten zich er toen toe om de teksten in de volkstaal van muziek te voorzien. Het heeft naast By Flowing Waters geleid tot talloze andere uitgaven die, variërend van eenvoudig tot rijk versierd, allemaal geworteld zijn in de Gregoriaanse klankkleur.



Klein Graduale in het Chant Café

Klein Graduale Posted on 01 Dec, 2010 12:04

De Church Music Association of America heeft een prachtig blog, het ChantCafé. Verschillende kerkmusici bloggen er over kerkmuziek en verwante onderwerpen. Absoluut het volgen waard. Gisteren figureerde ook het Klein Graduale in het ChantCafe. Lees hier meer.



Chabanel Psalms in het Klein Graduale

Klein Graduale Posted on 30 Nov, 2010 19:37

In het Klein Graduale komt de antwoordpsalm niet uit het Graduale Simplex, maar uit het Lectionarium. Daarmee sluit ik aan op de goede liturgische praxis die in Nederland is ontstaan om op zondag de antwoordpsalm te zingen die in het Lectionarium staat aangegeven. De bedoeling is dat de alle antwoordpsalmen voor zon- en feestdagen in het Klein Graduale worden opgenomen, volgens de vertaling van het Lectionarium.

Het vinden van toonzettingen is niet eenvoudig: in Gezangen voor Liturgie staan bijvoorbeeld slechts drie antwoordpsalmen volgens de vertaling van Bronkhorst die in het Lectionarium gebruikt wordt. Er moet dus veel nieuw gecomponeerd worden. De nieuwe toonzettingen van de refreinen en de verzen baseer ik vaak op de Chabanel Psalms van Jeff Ostrowksi. Ik merkte dat op de melodie van de Engelse tekst het Nederlandstalige refrein vaak heel goed te zingen is. Vergelijk bijvoorbeeld de Engelse en Nederlandse antwoordpsalm voor Maria Tenhemelopneming (15 augustus) met elkaar:

Engelse antwoordpsalm:

<!–
WriteFlash('’);
//–>

Nederlandse aanpassing ervan:

De Chabanel Psalms ademen een Gregoriaanse sfeer die een beetje doet denken aan de toonzettingen uit het Abdijboek en die uitstekend aansluit op de melodiën van het Graduale Simplex. Het is opvallend hoe gemakkelijk Jeff’s refreinen steeds zijn mee te zingen. Verder kiest hij voor de verzen eenvoudige, maar schitterende psalmtonen die de declamatie van de tekst bevorderen.

Het overnemen en aanpassen van de melodiën van Jeff Ostrowksi aan de Nederlandse teksten uit het Lectionarium gebeurt met zijn uitdrukkelijke toestemming. Jeff verspreidt zijn composities onder een Creative Commons licentie en moedigt initiatieven als deze van harte aan. Ik hoop dat nog veel van Jeff’s composities het Klein Graduale gaan verrijken!



Simple Propers Project

Proprium Posted on 28 Nov, 2010 16:29

In de Verenigde Staten is Adam Bartlett voor de Church Music Association of America bezig alle Engelse teksten van de propriumgezangen op muziek te zetten. Een prachtig project waarvan hij hoopt dat het in het voorjaar van 2011 klaar is.

Zijn benadering is even eenvoudig als doeltreffend: Adam gebruikt psalmtoonformules, gebaseerd op het Gregoriaans, die in moeilijkheidsgraad liggen tussen een eenvoudige psalmtoon en een doorgecomponeerde antifoon. Daardoor blijft het melodisch verloop van de antifonen interessant genoeg voor de toehoorder, maar is de uitvoering niet te moeilijk voor een klein koor of een cantor. Hier volgt als voorbeeld het offertorium voor de eerste zondag van de Advent:

<!–
WriteFlash('’);
//–>

Adam heeft voor elk processiegezang (introïtus, offertorium en communio) acht formules gecomponeerd, voor elke toonaard één. Deze 24 psalmtoonformules zijn flexibel, zodat vrijwel iedere tekst er op te zingen is. Lees hier meer over zijn Simple Propers Project.

Deze benadering is natuurlijk ook heel goed bruikbaar voor de Nederlandse teksten. Naast de gezangen uit het Klein Graduale, zou een verzameling Nederlandstalige propriumgezangen volgens het Graduale Romanum zeer welkom zijn, zeker als ze ook door een ongeoefend koor gezongen kunnen worden.



« Previous